Lathyrus zaaien: wanneer en hoe voor geurige bloei
Terug naar blogTuinieren

Lathyrus zaaien: wanneer en hoe voor geurige bloei

Foto: Yusuf Çelik via Pexels

9 min leestijd

Lathyrus (Lathyrus odoratus), ook wel siererwt, reukerwt of pronkerwt, geeft je twee kansen per jaar: zaai in het najaar (oktober-november) voor vroege bloei, of in het voorjaar (februari-maart) voor een eenvoudigere aanpak. Week de zaden 12-24 uur voor je ze inzaait, laat ze koel kiemen op 12-16 °C, en plant ze pas buiten na de ijsheiligen. Zo groeit deze klassieker van de cottage garden elk jaar opnieuw uit tot een geurige wolkensluier vol kleur.

Lathyrus zaaien: najaar of voorjaar?

Dit is de vraag die de meeste tuiniers bezighoudt. Beide momenten werken. Het verschil zit in de timing van de bloei en de hoeveelheid werk die je erbij hebt.

Vergelijkingstabel van najaarszaai (oktober-november) en voorjaarszaai (februari-maart) op zaaimoment, kieming, bloeitijd en geschiktheid.

Najaarszaai (oktober-november): vroegere bloei, kouder begin

Wie lathyrus zaaien in het najaar aanpakt - in oktober of november - geeft de zaden een koude rustperiode die de kieming en wortelvorming van nature stimuleert. Dat noemen we koude kieming: de lage temperatuur breekt de kiemrust en zet de groei in gang zonder dat je kunstmatige warmte nodig hebt. De zaailingen overwinteren koel op een vorstvrije plek, zoals een koude kas of een goed geventileerde schuur, en starten in het vroege voorjaar direct door. Het resultaat is een plantje dat steviger de grond ingaat en gemiddeld twee tot vier weken eerder bloeit dan een voorjaarsgezaaid exemplaar.

Ik zaai zelf regelmatig in november, en wat opvalt is dat de zaailingen uit najaarszaai veel gedrongener zijn: kortere knopen, dikkere stengels. Ze lijken meer karakter te hebben voordat ze ook maar één bloem hebben laten zien.

Voorjaarszaai (februari-maart): makkelijker, iets later bloei

Wie in februari of maart zaait, begint op een vensterbank of in een koele kamer. De aanpak is eenvoudiger omdat je niet afhankelijk bent van een koude kas of beschutte buitenplek. De zaailingen groeien bij 12-16 °C prima op en halen net iets later bloei dan de najaarsvariant, maar het verschil valt in de praktijk mee. Voor beginners is lathyrus zaaien in het voorjaar de logischere keuze.

Vergelijking: najaarszaai versus voorjaarszaai

Kenmerk Najaarszaai (okt-nov) Voorjaarszaai (feb-mrt)
Zaaimoment Oktober-november Februari-maart
Kieming Koel, buiten of koude kas Koel, binnen op vensterbank
Bloeitijd Vanaf eind mei-begin juni Vanaf half juni-juli
Moeilijkheidsgraad Gemiddeld Makkelijk
Voordeel Vroegere en langere bloei Eenvoudiger beheer
Nadeel Vorstvrije opslag nodig Iets kortere bloeiduur

Zie voor een overzicht van alle zaaimomenten in het tuinjaar ook onze plantenkalender met zaaimomenten.

Wat heb je nodig voor het zaaien?

Leg dit klaar voordat je begint:

  • Lathyruszaden (zaadvaste variëteiten geven de sterkste geur)
  • Universele potgrond of specifieke zaaigrond
  • Kleine potten of diepere zaaibakjes (lathyrus heeft lange wortels)
  • Een kom of schaaltje voor het voorweken
  • Lauwwarm water
  • Stokjes of een pennetje om gaten in de grond te prikken
  • Een koele, lichte plek: vensterbank, koude kas of vorstvrije schuur

Stap 1 - Lathyruszaden weken voor een betere kieming

Lathyruszaden hebben een harde, gladde zaadhuid die het opnemen van vocht vertraagt - en daarmee ook de kieming. Door de zaden 12 tot 24 uur in lauwwarm water te laten weken, wordt de huid zachter en kan het zaad sneller zwellen en ontkiemen. Dat klinkt eenvoudig, en dat is het ook.

Drie stappen voor het weken van lathyruszaden: leg zaden in water, week 12 tot 24 uur, verwijder harde zaden die niet zijn opgezwollen.

Leg de zaden in een schaaltje, schenk er lauwwarm water over tot ze onderstaan, en laat ze een nacht staan op kamertemperatuur. Na het weken zie je dat de zaden duidelijk opgezwollen zijn. Zaden die na 24 uur nog steeds hard en klein zijn, kiemen waarschijnlijk niet - die mag je weggooien.

Laat zaden niet langer dan 24 uur weken, want bij te lang weken kunnen ze gaan rotten.

Stap 2 - Zaad inzaaien in pot of bak

Vul kleine potten of een zaaibak met vochtige potgrond. Prik met een stokje of je vinger een gat van 2 tot 3 centimeter diep. Leg één zaad per gat en druk de grond er losjes overheen. Zet de zaden niet te dicht op elkaar: een onderlinge afstand van minimaal 5 centimeter voorkomt verstrengeling van de wortels.

Druk de grond licht aan en geef een beetje water. Leg een vel keukenpapier of een stukje krant over de bak als de grond snel uitdroogt - maar laat de potten nooit in stilstaand water staan.

De Royal Horticultural Society raadt een zaaidiepte van circa 2-3 cm aan voor Lathyrus odoratus, met een kiemtemperatuur van 10-15 °C.

Stap 3 - Kiemen op de juiste plek

Lathyrus kiemt het beste bij 12-16 °C. Warmer dan dat vertraagt de kieming en verzwakt het plantje. Een koele vensterbank, een onverwarmde slaapkamer of een koude kas is ideaal. Zet de potten niet op een verwarming - dat is de meest gemaakte fout.

Drie kerngetallen over lathyrus kieming: ideale temperatuur 12-16 graden Celsius, kiemtijd 10 tot 21 dagen, en maximale vorstgrens van -5 graden Celsius voor zaailingen.

Bij lathyrus voorzaaien in het najaar stel je de potten bloot aan de buitentemperatuur, zolang het niet harder vriest dan -5 °C. Die koude is geen vijand; het is precies wat lathyrus nodig heeft om goed te starten. Dit is het principe van koude kieming: de plant reageert op kou als een signaal dat de winter voorbij gaat en de lente nabij is.

Verwacht na voorjaarszaai ontkieming binnen 10 tot 21 dagen. Bij najaarszaai kan kieming trager verlopen of pas goed op gang komen als de temperaturen in februari stijgen.

Stap 4 - Verspenen en opkweken van de zaailingen

Verspenen betekent dat je een jong zaailingje vanuit de zaaibak overplant naar een grotere, eigen pot. Doe dit zodra de eerste echte blaadjes verschijnen - niet de zaadlobben, maar de bladeren die daarna komen. Op dat moment heeft het plantje zijn eigen wortelruimte nodig.

Gebruik een potje van minimaal 9 cm doorsnede, gevuld met verse potgrond. Til de zaailing voorzichtig op aan de blaadjes (nooit aan de stengel) en druk hem stevig aan in de nieuwe pot. Geef daarna wat water.

Knip of pinceer het groeipunt af zodra het plantje vier paar blaadjes heeft gevormd. Dit heet toppen, en het stimuleert de plant om meerdere zijscheuten te maken in plaats van één dunne stengel. Meer scheuten betekent meer bloemen - een simpele handeling met een groot effect.

Laat de zaailingen geleidelijk wennen aan meer licht en tocht: zet ze overdag buiten en breng ze 's nachts weer naar binnen als het nog fris is.

Stap 5 - Lathyrus uitplanten na de ijsheiligen

Lathyrus is niet winterhard als volgroeide tuinplant op de definitieve plek. De ijsheiligen - de heiligen Mamertus, Pancras en Servaas, van 11 tot 13 mei, met als spreekwoordelijke afsluiter Sophia van 15 mei - markeren het einde van de kans op late nachtvorst in Nederland. Pas daarna is het veilig om koudevoeligen buiten te zetten. Lees er alles over op de pagina over uitplanten na de ijsheiligen.

Plant lathyrus op een zonnige plek in goed gedraineerde grond, met een plantafstand van circa 20-30 centimeter. Voeg bij het planten een beetje compost toe aan de bodem, maar geef niet te stikstofrijke grond - de plant maakt anders veel blad ten koste van bloemen.

Zet meteen een steunconstructie klaar: een gaasnet, bamboestokken, een twijgentent of een hekwerk. Lathyrus is een eenjarige klimplant die met ranken zoekt naar houvast en al snel 1,5 tot 2 meter hoog kan groeien. Zonder steun valt de plant om en bloeit hij veel minder. Voor inspiratie over combinaties met andere klimmers, lees meer over klimplanten voor een romantische cottage tuin.

Tips voor een rijke, geurige bloei

Een eenmaal bloeiende lathyrus geeft het meeste als je hem actief blijft stimuleren:

  • Pluk regelmatig - snij bloemen zo vaak mogelijk, ook als je ze niet in de vaas wilt. Een geplukte lathyrus maakt nieuwe knoppen aan. Laat je bloemen zitten, dan stopt de plant met bloeien.
  • Verwijder peulen direct - zodra een peul begint te zwellen, denkt de plant dat zijn zaadtaak erop zit. Weg ermee.
  • Geef water aan de voet - nat blad in combinatie met warme lucht trekt schimmelziekten aan. Zeker bij lathyrus, die vatbaar is voor meeldauw.
  • Bemest met een stikstofarm middel - te veel stikstof geeft weelderig groen maar weinig bloemen. Kies voor een kalium- en fosforrijke meststof, of bloemenmestkorrels.
  • Bind op waar nodig - controleer wekelijks of de ranken houvast hebben; losse stengels in de wind breken af.
  • Zaai elk jaar op een nieuwe plek - siererwt zaaien op dezelfde grond jaar na jaar werkt minder goed. Wissel de plek in de border.

Lathyrus past als een van de meest geliefde cottage garden planten in het klassieke beeld van de Engelse border: weelderig, geurig en vol karakter. Combineer hem met rozen, geraniums en lupines voor een borderopbouw die rechtstreeks uit een Engelse country garden lijkt te komen.


Lathyrus in de cottage garden - onze eigen ervaring

In onze proeftuin hebben we lathyrus zowel in het najaar als in het voorjaar gezaaid, naast elkaar in dezelfde border. De najaarsplanten bloeiden ruim drie weken eerder en hadden merkbaar stevigere stengels. De voorjaarsplanten haalden ze in bloeiduur echter in zodra de zomer op gang kwam. Eerlijk advies: als je een koude kas of vorstvrije schuur hebt, kies dan voor najaarszaai. Heb je die niet, dan is voorjaarszaai op een koele vensterbank meer dan goed genoeg voor een geurige pluktuin.


Wil je naast lathyrus meer zomerbloemen opkweken vanuit zaad? Bekijk dan onze pagina over andere zomerbloemen zaaien als logische vervolgstap. En voor de volledige inrichting van je klimwand of pergola vind je verdere inspiratie bij klimplanten voor een romantische cottage tuin.

Veelgestelde vragen over lathyrus zaaien

Is lathyrus winterhard?

Lathyrus odoratus is een eenjarige plant en niet winterhard. De plant overleeft geen harde vorst op de definitieve buitenplek. Zaailingen in een koude kas kunnen lichte vorst (-3 à -5 °C) kort verdragen, maar volwassen tuinplanten mogen pas na de ijsheiligen - na 15 mei - buiten worden gezet.

Wanneer kan ik reukerwten zaaien?

Reukerwten (Lathyrus odoratus) zaai je in oktober-november voor vroege bloei, of in februari-maart voor een eenvoudigere aanpak op de vensterbank. Week de zaden eerst 12-24 uur in lauwwarm water en laat ze daarna koel kiemen op 12-16 °C. Buiten uitplanten kan pas na de ijsheiligen, dus na 15 mei.

Hoe lang duurt het voordat lathyrus ontkiemt?

Bij een kiemtemperatuur van 12-16 °C ontkiemen lathyruszaden doorgaans binnen 10 tot 21 dagen. Voorgeweekte zaden kiemen sneller dan droge zaden. Is de temperatuur hoger dan 18 °C, dan vertraagt de kieming of mislukt ze volledig - houd het dus koel.


Bronnen

klimplantenvoorjaarvaste planten

Meer lezen?

Ontdek meer tips en inspiratie voor jouw Engelse tuin.

Bekijk alle artikelen